جرایم مالیات بر ارزش افزوده یکی از مهمترین بخشهای قانون مالیاتی است که به منظور تضمین اجرای صحیح و منظم قوانین مالیاتی وضع شده است. مالیات بر ارزش افزوده به عنوان یکی از منابع اصلی درآمدی دولتها، نقش کلیدی در تامین منابع مالی عمومی ایفا میکند و نحوه محاسبه، دریافت و استرداد آن از اهمیت ویژهای برخوردار است. به همین دلیل، سازمان امور مالیاتی برای جلوگیری از تخلفات و اشتباهات در این حوزه، جریمههای سنگین و متعددی را در قانون پیشبینی کرده است.
در تیرماه ۱۴۰۰، سازمان مالیاتی قانون دائمی مالیات بر ارزش افزوده را ابلاغ کرد که شامل تغییرات مهمی در نحوه محاسبه، پرداخت و جرایم مربوط به این مالیات است. پیش از این، با مهمترین قوانین اجرایی و نحوه عملکرد صحیح مودیان مالیاتی آشنا شدهایم؛ اما در این مقاله قصد داریم به بررسی آخرین تغییرات جرائم مالیات بر ارزش افزوده بر اساس قانون دائمی بپردازیم. با ما همراه باشید.
برای مشاوره مالیاتی تخصصی و دریافت خدمات دقیق و بهروز، همین حالا به صفحه خدمات مالیاتی کالینو مراجعه کنید و از کارشناسان ما کمک بگیرید!
چه کسانی مشمول ثبتنام در نظام مالیات بر ارزش افزوده هستند؟
سازمان امور مالیاتی کشور طی ۱۰ مرحله فراخوان، مشمولان نظام مالیات بر ارزش افزوده را اعلام کرده است. بر اساس این فراخوانها، تمامی صاحبان مشاغل؛ بهجز افرادی که فعالیت آنها مشمول معافیتهای مالیاتی است؛ الزاماً باید در نظام مالیات بر ارزش افزوده ثبتنام کرده و تکالیف قانونی مربوطه را انجام دهند. عدم ثبتنام در موعد مقرر میتواند منجر به جریمههای سنگین شود.
دوره مالیاتی در نظام ارزش افزوده چگونه است؟
دوره مالیاتی در نظام مالیات بر ارزش افزوده بهصورت فصلی (سهماهه) تعیین شده است. هر سال شامل ۴ دوره مالیاتی است و مودیان موظفند حداکثر تا ۱۵ روز پس از پایان هر دوره، اظهارنامه مالیات بر ارزش افزوده خود را از طریق سامانه مربوطه تسلیم کنند. در این اظهارنامه، اطلاعات کامل مربوط به خرید و فروش کالا یا خدمات باید ثبت و به سازمان مالیاتی ارائه شود.
مأخذ محاسبه مالیات بر ارزش افزوده چیست؟
مبنای محاسبه مالیات بر ارزش افزوده، بهای کالا و خدمات مندرج در صورتحساب رسمی فروش است. به بیان دیگر، قیمتی که در فاکتور فروش ثبت شده و مورد تأیید اتحادیهها یا سازمانهای مرتبط قرار دارد، بهعنوان مأخذ محاسبه مالیات در نظر گرفته میشود.
نکته مهم: اگر سازمان امور مالیاتی به اطلاعات صورتحساب مودیان از طریق سامانه مودیان دسترسی نداشته باشد، در این صورت قیمت روز کالا یا خدمات مبنای محاسبه مالیات بر ارزش افزوده قرار میگیرد.
جرایم مالیات ارزش افزوده بر اساس قانون دائمی
پس از راهاندازی سامانه مودیان و اجرای قانون پایانههای فروشگاهی، سازمان امور مالیاتی مجموعهای از تکالیف جدید را برای مودیان تعریف کرده است. عدم انجام هر یک از این تکالیف میتواند مشمول جریمههای مالیاتی شود. در ادامه با مهمترین مصادیق تخلف و جرایم مالیات بر ارزش افزوده آشنا میشویم.
-
عدم ثبتنام در سامانه مودیان
یکی از مهمترین تکالیف مودیان، ثبتنام در سامانه مودیان و ثبت تمامی معاملات اعم از خرید و فروش در این سامانه است. این ثبت اطلاعات معادل ثبت در دفاتر قانونی محسوب میشود. در صورتی که مودی در این سامانه ثبتنام نکند یا معاملات خود را ثبت نکند، مشمول جریمه خواهد شد.
-
عدم استفاده از پایانههای فروشگاهی
مطابق قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مودیان، اشخاص مشمول موظفاند صورتحسابهای خود را از طریق پایانه فروشگاهی مجهز به حافظه مالیاتی و نرمافزارهای مورد تأیید صادر کنند. عدم استفاده از این پایانهها مشمول جریمه است.
خردهفروشیها و صنوفی که بهصورت مستقیم با مصرفکننده نهایی در ارتباط هستند، الزاما باید از پایانه فروشگاهی استفاده کنند. مودیانی که با مصرفکننده نهایی در ارتباط نیستند، نیازی به پایانه ندارند، اما موظفاند تمامی صورتحسابهای خود را از طریق سامانه مودیان صادر کنند.
-
عدم پرداخت عوارض سبز
عوارض سبز، یکی از منابع درآمدی جدید در قانون مالیاتی است که مخصوص واحدهای آلاینده صنعتی، معدنی، تولیدی و خدماتی در نظر گرفته شده است. در صورتی که این واحدها:
- استانداردها و حدود مجاز زیستمحیطی را رعایت نکنند.
- و در مهلت مقرر از سوی سازمان محیط زیست نسبت به رفع آلایندگی اقدام نکنند.
- باید عوارض سبز را با نرخهایی بین ۰.۵٪ تا ۱.۵٪ از مأخذ فروش کالا یا خدمات پرداخت کنند.
عدم پرداخت عوارض سبز، مشمول جریمه خواهد شد.
-
جرائم مربوط به اظهارنامه و پرداخت مالیات
مطابق مواد ۳۵، ۳۶ و ۳۷ قانون دائمی مالیات بر ارزش افزوده، در صورتی که مودیان از انجام تکالیف قانونی خود خودداری کنند، با جرائم مالیاتی زیر مواجه خواهند شد:
انواع جرائم مالیات بر ارزش افزوده
- عدم تسلیم اظهارنامه در موعد مقرر
- عدم پرداخت مالیات ارزش افزوده تا پایان مهلت قانونی
- ثبتنام نکردن یا ثبت نکردن معاملات در سامانه مودیان
- استفاده نکردن از پایانههای فروشگاهی در کسبوکارهای مشمول
مجازاتها
- پرداخت اصل مالیات متعلق به دوره
- پرداخت جریمه تأخیر و جرایم مرتبط دیگر
مودی موظف است اظهارنامه هر دوره مالیاتی را حداکثر تا یک ماه پس از پایان دوره تسلیم کند. عدم انجام این کار موجب محاسبه و اعمال جرایم بر اساس قانون خواهد شد.
جرایم ثبتنام ننمودن در نظام مالیات بر ارزش افزوده
اگرچه در قانون دائمی مالیات بر ارزش افزوده به صورت مستقیم به جریمه عدم ثبتنام در نظام مالیات بر ارزش افزوده اشاره نشده است، اما بر اساس قانون موقت، دو حالت برای مودیانی که در مهلت مقرر ثبتنام نکنند، وجود دارد.
- شناسایی مودی توسط واحد مالیاتی: در این حالت، سازمان مالیاتی مالیات و عوارض معوقه را از زمان مشمولیت قانون مطالبه میکند و علاوه بر آن، جریمهای معادل ۷۵٪ مالیات و عوارض مطالبه شده به عنوان جریمه عدم ثبتنام به مبلغ مالیات اضافه خواهد شد.
- ثبتنام مودی پس از مهلت مقرر: اگر مودی بعد از مهلت قانونی ثبتنام کند، مالیات و عوارض مربوط به دوره تأخیر به همراه جریمههای مقرر به آن افزوده میشود.
جریمههای مشمولین عدم ثبتنام در سامانه نظام مالیات بر ارزش افزوده
مودیانی که طبق فراخوانهای دهگانه سازمان امور مالیاتی موظف به ثبتنام در سامانه مالیات بر ارزش افزوده شدهاند ولی از ثبتنام خودداری کنند، مشمول جرایم زیر خواهند بود:
جریمه عدم ثبتنام در سامانه
- جریمه عدم تسلیم اظهارنامه ارزش افزوده در مهلت مقرر
- جریمه عدم پرداخت مالیات بر ارزش افزوده
- جریمه تأخیر در پرداخت مالیات و عوارض
- جریمه عدم ارسال اظهارنامه و ثبتنام در سامانه مودیان
- طبق قانون دائمی مالیات بر ارزش افزوده: مجازات برابر است با ۱۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال یا دو برابر مالیات و عوارض پرداخت نشده تا مهلت مقرر (هر کدام بیشتر باشد).
- طبق قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مودیان: جریمه برابر با ۱۰٪ از مجموع مبلغ فروش انجام شده به روشهای غیرقانونی یا ۲۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال (هر کدام بیشتر باشد) است.
همچنین مودیان خاطی ممکن است از معافیتهای مالیاتی، نرخ صفر و مشوقهای قانون مالیاتهای مستقیم در همان سال مالی محروم شوند.
نکته: این مجازاتها شامل مودیانی میشود که یکی از موارد زیر را مرتکب شده باشند:
- عدم ثبتنام در سامانه مودیان
- عدم استفاده از حافظه مالیاتی
- استفاده یا واگذاری حافظه مالیاتی متعلق به دیگران
- جریمه عدم صادر نمودن فاکتور رسمی در قانون نظام صنفی
طبق ماده ۶۶ قانون نظام صنفی کشور (مصوب ۱۳۹۲/۶/۱۲)، جریمه عدم صدور صورتحساب توسط مشمولین در هر بار تخلف معادل ۲۰۰,۰۰۰ ریال است.
جریمه ثبتنام نکردن عرضهکنندگان کالاها و خدمات معاف در سامانه مودیان
- طبق قانون دائمی مالیات بر ارزش افزوده: مجازات برابر با نرخ مصوب سالیانه ارزش افزوده برای ارزش معاملات ثبت نشده در سامانه است.
- طبق قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مودیان: معادل ۱۰٪ از مجموع مبلغ فروش انجام شده به روش غیرقانونی یا ۲۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال (هر کدام بیشتر باشد) به همراه محرومیت از معافیتها و مشوقهای مالیاتی خواهد بود.
جریمه کتمان معامله و تخلفات مالیاتی در مالیات بر ارزش افزوده
-
جریمه کتمان معامله
کتمان معامله شامل مواردی مانند:
- بیشاظهاری مالیات و عوارض خرید
- کماظهاری مالیات و عوارض فروش
- ثبت معامله به نام دیگران یا ثبت معامله غیرواقعی به نام خود
- استناد به اسناد صوری
هر عملی که منجر به کماظهاری مالیات یا استرداد غیرواقعی شود میباشد.
طبق قانون دائمی مالیات بر ارزش افزوده، جریمه کتمان معامله به شرح زیر است:
- در بار اول، جریمهای معادل دو برابر مالیات و عوارض پرداخت نشده تا مهلت مقرر اعمال میشود.
- در صورت تکرار تخلف در کمتر از دو سال، جریمه به سه برابر مالیات پرداخت نشده افزایش مییابد.
- جریمه دریافت مالیات و عوارض توسط افراد غیرمجاز
اگر افراد غیرمجاز (غیر از ماموران سازمان مالیاتی) اقدام به دریافت مالیات و عوارض نمایند، طبق قانون موظف به پرداخت دو برابر مالیات و عوارض دریافتی خواهند بود.
-
جریمه عدم ارسال اظهارنامه مالیاتی واحدهای آلاینده محیط زیست (عوارض سبز)
مودیان مشمول عوارض سبز موظفند اظهارنامه مالیاتی خود را حداکثر تا یک ماه پس از پایان هر دوره مالیاتی تسلیم و مالیات و عوارض مربوطه را پرداخت کنند. عدم انجام این تکلیف منجر به جریمهای معادل ۱۰٪ میزان عوارض سبز میشود که این جریمه غیرقابل بخشش است.
- جریمه دریافت مالیات و عوارض برای کالاها و خدمات معاف
بر اساس قانون مالیات بر ارزش افزوده، برخی کالاها و خدمات از پرداخت مالیات و عوارض معاف هستند. دریافت مالیات و عوارض از این کالاها و خدمات توسط عرضهکنندگان، مشمول جریمهای معادل دو برابر مالیات و عوارض دریافتی است و این جریمه قابل بخشودگی نیست.
-
جریمه تأخیر در پرداخت مالیات و عوارض ارزش افزوده
عدم پرداخت به موقع مالیات و عوارض ارزش افزوده، طبق قانون دائمی مشمول جریمهای ماهیانه معادل ۲٪ از مبلغ مالیات و عوارض پرداخت نشده میشود. مدت زمان تأخیر از زمان انقضای مهلت تسلیم اظهارنامه یا سررسید پرداخت مالیات و عوارض محاسبه میشود که هر کدام زودتر برسد، معیار است.
نحوه محاسبه جریمه دیرکرد مالیات بر ارزش افزوده
| دوره تأخیر | فرمول محاسبه جریمه |
| ماه اول | ۱.۲ × (مالیات و عوارض پرداخت نشده) |
| ماه دوم | ۱.۲ × (مالیات و عوارض پرداخت نشده) × ۰.۲ + (مالیات و عوارض پرداخت نشده) |
به این ترتیب، جریمه دیرکرد به صورت تصاعدی افزایش مییابد و پرداخت به موقع مالیات از اهمیت ویژهای برخوردار است.
سخن پایانی
جرایم مالیات بر ارزش افزوده بخش جداییناپذیر از نظام مالیاتی کشور است که با هدف تضمین اجرای صحیح قانون و عدالت مالی وضع شدهاند. آگاهی کامل مودیان از انواع تخلفات و جریمههای مرتبط، نقش مهمی در پیشگیری از جرایم و کاهش هزینههای مالی خواهد داشت. ثبتنام به موقع، ارسال اظهارنامهها، پرداخت مالیاتها و رعایت تکالیف قانونی نه تنها از جریمههای سنگین جلوگیری میکند، بلکه به سلامت مالی و قانونی کسبوکارها نیز کمک میکند. به همین دلیل، توصیه میشود همواره با قوانین مالیات بر ارزش افزوده بهروز باشید و در صورت نیاز از مشاوران مالیاتی مجرب کمک بگیرید تا مسیر مالیاتی خود را بدون دغدغه و با اطمینان طی کنید.
